پدر موسیقیدان بلوچستان در بیمارستان چابهار دارفانی را وداع گفتند

استاد بزرگ موسیقی و آواز بلوچستان صبح امروز در بیمارستان چابهار دار فانی را وداع گفت 

 استاد غلامرسول دینارزهی

وی در ایران و پاکستان و برخی کشورهای حوزه خلیج فارس دارای شهرت بود و به همراه استاد ستار و استاد شفیع از پایه گذاران موسیقی مدرن بلوچی بودند. وی از استادان آواز موسیقی بلوچی بود و آهنگ ساز بسیاری از کارهای موسیقی خود را نیز انجام می داد.دینارزهی همچنین در دو دهه اول انقلاب به مدت ۱۱ سال در رادیو بلوچی زاهدان به کار آهنگ سازی و خوانندگی موسیقی بلوچی مشغول بود و آهنگ های حماسی او در وصف ایران و ترغیب جوانان به اعزام به جبه های جنگ تحمیلی عراق علیه ایران تاثیر گذار بود.از آهنگ های معروف او در آن زمان می توان به آهنگ" کشور ایران و مئی کشور ایران " و "چست بئ شیرین جوان" اشاره کرد. استاد دینارزهی در موسیقی دارای سبک و روش مخصوص به خود بود کمتر در مجالس عروسی و نظایر آن به اجرای برنامه می پرداخت و با وجود داشتن مشکلات مالی هیچگاه هنر خود را ارزان نفروخت و همیشه عزت نفس خود را حفظ می کرد.به همین لحاظ از محبوبیت و محجوبیت خاصی در بین هنر دوستان استان برخوردار بود.در مصاحبه ای که چند سال پیش با او داشتم از کم توجهی به ادبیات و موسیقی بلوچی از سوی مسئولان گله مند بود و از دست اندرکاران صدا و سیمای استان نیز به خاطر استفاده از هنر او در جوانی و رها کردنش در سن کهولت نیز گلایه داشت.استاد دینارزهی دستی در شعر نیز داشت و علاوه بر تعلیم آهنگ سازی به علاقمندان موسیقی در بندر چابهار با انجمن ادبی چابهار به نام " چابهار ئ لبزانکی گل " همکاری داشت و برخی اشعار آهنگهایش را خود می سرود.خلاقیت دینارزهی در آهنگ سازی زبانزد بود و اغلب آهنگهایی که ساخته جزوآثار ماندگار موسیقی بلوچی به حساب می آید.شهرت و احترام استاد دینارزهی در کشور پاکستان به دلیل رشد و نمو موسیقی و اهمیت دادن به هنرمندان در این کشور بیشتر است و برخی جوامع هنری از او به عنوان بزرگترین آهنگساز موسیقی بلوچی یاد می کنند.وی همچنین نقش ویژه ای در شناساندن اشعار سید ظهور شاه هاشمی ادیب و نویسنده بزرگ بلوچ به عامه مردم از طریق سرودن اشعار او در آهنگهایش دارد.

وی در اواخر عمر از ضعف جسمی و کاهش دید رنج می برد و صبح امروز۲۸ مهرماه بر اثر بیماری تنگی نفس در بیمارستان چابهار درگذشت.آخرین اجرای رسمی خارج از کشور استاد در اواخر سال گذشته در یکی از شیخ نشین های حوزه خلیج فارس و آخرین اجرای برنامه او چند هفته قبل در بین هنرمندان و فرهیختگان بندر چابهار و جمعی از جوانان ایرانشهری بود که از سوی موسسه فرهنگی هنری آهنگ بلوچ به اردوی چابهار اعزام شده بودند.یادآوری می کنم استاد دینارزهی از معدود بازماندگان نسل طلایی موسیقی بلوچی بود که یافتن جایگزین برای استادانی چون او و مرحوم کمالان هوت بسیار مشکل است.از دست رفتن پی در پی استادان موسیقی و هنرمندان پیشکسوت استان زنگ خطری است برای همه ما تا قبل از مرگ این عزیزان هم قدرشان را دانسته و از هنرشان استفاده بهینه کنیم و هم در برگزاری مراسم پاسداشتشان تعجیل کنیم و بدانیم که ملتی می تواند در مجامع فرهنگی سربلند کند که قدر مردم صاحب هنرش را بداند..

در گذشت این استاد فقید را به جامعه هنری استان سیستان و بلوچستان و ملت ایران تسلیت می گویم.

امان الله تمنده رو... وبلاگ بلوچ ارتباط

اشنای با ادبیات بلوچی

اشنای با ادبیات بلوچی

بلوچها تا قبل از سال1940م. ادبیات مکتوب منسجمی نداشتند ؛ خوشبختانه در دهه چهل میلادی ، بعضی از تحصیلکردگان بلوچ، زبان و آدبیات سرزمین نیاکانشان را مورد توجه قرار داده، به جمع آوری و تدوین اشعار و داستانهایی که سینه به سینه نقل شده بود؛ پرداختند. درست در سال 1951 م بود که مولانا خیر محمد ندوی (رحمه الله) ، با پیگیری و تلاش مستمر، برای اولین بار مجله ای به نام «اومان» به زبان بلوچی انتشار داد.این ماهنامه وزین در محافل علمی وادبی آن روز، به گرمی استقبال و باعث تشویق آن دسته از اندیشمندان و جوانان تحصیلکرده بلوچ شد که به زبانهای اردو وانگلیسی می نوشتند؛ اما در کنار انها فراموش کرده بودند؛ که نهال زبان مادریشان بیش از پیش به آبیاری نیاز دارد. بعد از اینکه این دسته از جوانان بلوچ ، نگاه خود را به این سو دوختند ؛ بلا فاصله استین همت بالا زده، با پشتکار و تلاش خستگی ناپذیرشان ، در عرصه زبان و ادب بلوچی، در ظرف کمترین مدت توانستند از خود خلاقیت نشان داده و آثاری خلق کنند؛ و انرژی علمی خود را در راستای احیا اعتلا و پویایی زبان و ادبیات بلوچی، صرف نمایند.(روان شان شاد و سعی شان مشکور باد).

با توجه به گفته های نویسندگان معاصر بلوچ، ادبیات بلوچی را می توان به سه دوره تقسیم کرد:

1- دوره کهن یا کلاسیک:آثار به جا مانده از این دوره (که به صورت شفاهی به دست ما رسیده اند ) اشعار و داستانهای اساطیری- تاریخی هستند؛ اشعار و داستانهای این دوره بیشتر با نام قهرمانان افسانه ها شهرت دارند تا با نام گویندگان و سرایندگان آنها. اغلب اشعار این دوره ، توسط پژوهشگر جوان آقای فقیر شاد ، در مجموعه ای به نام «میراث» گرد اوری شده است . این کتاب قطور به حق میراث فکری ، حماسی و ادبی بلوچ محسوب می شود؛ زیرا که تاریخ ، قهرمانان ملت بلوچ، با این دوره از ادب گره خورده است.

2- دوره میانه (دوره ملایان) : اکثر شعرا این دوره علماء ملا بوده اند؛ به همین سبب امروزه بنام دوره ملایی یا ملایان شناخته می شود. شاعران نامی این دوره عبارتند از:ملا فاضل مندی، ملا قاسم، ملا اسماعیل پل آبادی، ملارگام واشی(خاشی) ،ملا عزت پنجگوری ، ملا نورمحمد بمپشتی و ملا ابراهیم باهوکلاتی و... .

ملک الشعرا و سرامد شاعران این دوره ملا فاضل می باشد؛این شاعر پر آوازه مهارت عجیبی در بدیهه سرای داشت، علاوه بر این نو آوری و کارهای کاملا" ابتکاریش در عرصه شعر و ادب، وی را به مقام یک شاعر بزرگ رساند. سروده های با ارزش او در سه دفتر با نامهای «شپچراگ»،«درپشوکین سهیل» و «شهلَچّه کار» گرد اوری شده است.

3- دوره جدید: جامعه ترین و ارزش مند ترین دوره آدبیات بلوچ، با دارا بودن ویژگی های خاص خودش، دوران معاصر می باشد،در این برهه از زمان شاعران و نویسندگان آگاه و متهد، بر اثر مطالعه آدبیات ملل مختلف جهان، با توجه به مقوله«خُذ ما صَفَاودع ما کرَرَ» توانستند؛ با استفاده از تکنیک ها و قالب های نوین، در داستان نویسی و شعر گویی تازه در کالبد ادبیات بلوچی بدمند.سید هاشمی، عطاشاد، کریم دشتی، جی،آر، ملا و مبارک قاضی از بزرگترین شاعران این دوره محسوب می شوند. حالا به اختصار به بررسی آثار و انواع ادبی این دوره می پردازیم:

1- مجلات و نشریات ها : از اوایل سال 1951 تا امسال (8-2007) م همواره مجله های به زبان بلوچی منتشر شده و می شود و مهمترین شان عبارتند از : ماهنامه «بلوچی» ، ماهنامه «لبزانک» ، ماهنامه «سوغات» ، فصلنامه «درد»، فصلنامه «چمگ»، و... .

2- فرهنگ ها و لغت نامه ها : مشهورترین لغت نامه بلوچی زبان، به نام لغت نامه «سید گنج» توسط سید ظهور شاه هاشمی در یک جلد ضخیم نگاشته شده است؛

فرهنگهایی که به زودی چاپ می شوند عبارتنداز: 1- میرگنج از احمد دهانی 2- فرهنگ دو زبانه بلوچی- فارسی از استاد عبدالقفور جهاندیده استاد دانشگاه دریا نوردی و علوم دریایی چابهار 3- بلوچی دیکشنری که توسط جمعی از محققان و زبان شناسان آکادمی بلوچی کویته پاکستان تدوین شده است 4 - فرهنگ دو زبانه بلوچی- انگلیسی از ابن داود گوادری 5- انسائیکلوپیدیا بلوچستانیکا(= دائره المعارف بلوچستان) توسط جمعی از زبان شناسان و پژوهشگران به سرپرستی پروفسور صبا دشتیاری در حال تدوین است.

3- شعر: شعر از پربارترین انواع ادبی این دوره به شمار می آید: کتابهای ارزشمند شعری این دوره با نام سرایندگان شان عبارتنداز: «کسدگوار» از سید هاشمی ، «شپ سحار اندیم» و «روچگر» از عطا شاد، «زرنوشت» از مبارک کاظی و «مکرانءِ شعر» از مولانا عبدا... روانبد ، و... .

4- داستان: تاریخ اغاز داستان نویسی در ادبیات بلوچی بر می گردد به سال 1951م پروفسور غنی پرواز ،حکیم بلوچ امان ا... گچکی ، بانل دشتیاری و حفیظ حسن آبادی از داستان نویسان مشهور به شمار می روند.

5- طنز: این نوع، از انواع ادبی در ادبیات بلوچی به نام «تژنءُ بچکند» معروف است. طنز نویسان تر دست این دوره عبارتنداز: محمدبیگ بیگل ، اکرم صاحب خان ، عیسی گل؛ از مجموعه کتابهای طنز : «شکّلءُ ماجین» ، «جوکر» ، «زَندی دپار» و «بیل و آلار» را می توان نام برد.

6- نقد:نخستین نویسنده ای که مقالاتتفادانه نوشت ، کریم دشتی بود؛ مجموعه نقد های این نقاد چیره دست را می توان در کتاب مایه نازش «شر گداری» مطاله نمود. سایر کتا بهای نقد عبارتند از 1- لبزانکی نگد کاری از صبا دشتیاری 2- لبزانکی شرگداری از پروفسور غنی پرواز 3- تناپین تران از صدیق ازاد 4- نگدانک از دکتر ناگمان.

7 - رمان: رمان نخست در ادبیات بلوچی توسط سید هاشمی به رشته تحریر در امد و بعد از آن اقایان غنی پرواز ، دکتر اسلم دوستین و فقیر محمد عنبر رمانهایی منتشر نمودند.

8 - ترجمه: در ترجمه و تفسیر قران کریم و متون دینی به زبان بلوچی - مولانا قاضی عیدالصمد سربازی و مولانا خیر محمد ندوی (رحمه الله) کاری کردند کارستان ، و از خود آثار بسیار گرانبهایی به جا گذاشتند.

نوشتار حاضر را با ذکر پاره ای از واژه ها و اصطلاحات متداول، مصطلح در ادبیات بلوچی، با معنی و مفهوم شان ، به پایان می رسانم:

1رّم= مطلق نثر اعم از اینکه داستان ، رمان ، نمایشنامه و ... باشد.

2- لچّه= مطلق شعر اعم از اینکه غزل ، مثنوی ، قصیده و ... باشد.

3- آزات لچّه= شعر نو ، شعر نیمایی

4- دستونک= قالب شعری غزل.

5- رَجَانک= ترجمه- بر گردان

6- نبشتانک، مقاله = چشمانک= تبصره

7- شونکار = سردبیر - شونگال = سر مقاله.

طراح کارت پستال دل شیدا